STAY Green | Jak polska prezydencja w Radzie UE może wpłynąć na koszty energii? Praktyczne spojrzenie dla przedsiębiorców | 2024-01-15

Przejęcie przez Polskę przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej (po raz drugi w historii, a mówią, że do trzech razy sztuka…) stawia nasz kraj w centrum decyzyjnych procesów Unii. Choć sześciomiesięczna prezydencja brzmi jak krótki okres, w rzeczywistości mogłaby wywrzeć długofalowy wpływ na kształt polityki energetycznej, zwłaszcza w obszarach kluczowych dla przedsiębiorstw o wysokim zużyciu energii elektrycznej.

W programie polskiego przewodnictwa widoczna jest silna koncentracja na bezpieczeństwie energetycznym, odcięciu się od rosyjskich paliw kopalnych i wzmocnieniu konkurencyjności przemysłu. Planowana w tle dyskusja o nowym celu klimatycznym (redukcja emisji CO2 o 90% do 2040 r.) jeszcze wyraźniej pokazuje, że nadchodzące decyzje mogą w istotny sposób przełożyć się na warunki prowadzenia działalności produkcyjnej i usługowej w całej Unii Europejskiej.

W niniejszym wpisie skupimy się na tym, jakie konkretne wyzwania, ale i potencjalne szanse, mogą wyniknąć dla przedsiębiorców w Polsce – zwłaszcza tych, którzy najbardziej odczuwają rosnące koszty energii elektrycznej. Dowiesz się, gdzie szukać rozwiązań i jak przygotować swoją firmę na możliwe zmiany w unijnej legislacji oraz strategii energetycznej.

Kontekst polskiej prezydencji w Radzie UE

Polska, obejmując przewodnictwo w Radzie UE (od 1 stycznia do 30 czerwca 2025) powinna mieć wpływ na porządek obrad i dynamikę dyskusji w kluczowych dla przedsiębiorców obszarach: polityki energetycznej, regulacji unijnego rynku uprawnień do emisji (ETS, ETS2) oraz mechanizmu CBAM (opłaty graniczne za emisje CO2).

• Konieczność odcięcia się od rosyjskich paliw
  • To proces rozpisany w oficjalnych dokumentach Unii do 2027 r. Polska jednak deklaruje chęć przyspieszenia tego terminu. Dla sektora prywatnego to znak, że w najbliższych latach możemy spodziewać się intensywniejszych działań na rzecz znalezienia alternatywnych źródeł surowców i prądu.
• Wzmacnianie konkurencyjności unijnego przemysłu
  • stanowi podstawowy filar zachowania stabilności gospodarczej w czasach rosnących kosztów energii. W grę wchodzi tu zarówno maksymalne wykorzystanie mechanizmów wsparcia w ramach tzw. Clean Industrial Deal, jak i potencjalne modyfikacje opodatkowania energii czy systemu handlu emisjami.
• Bezpieczeństwo energetyczne
  • jest sztandarowym elementem programu. Obejmuje nie tylko utrzymanie stabilnych dostaw energii, ale także ich cenową przystępność, która jest dla branż energochłonnych sprawą kluczową.

Bezpieczeństwo energetyczne i jego wpływ na stabilność dostaw

Bezpieczeństwo energetyczne to nie tylko dbałość o polityczne i infrastrukturalne aspekty dostaw energii, lecz także troska o to, by przemysł i gospodarstwa domowe nie cierpiały z powodu gwałtownych wzrostów cen.

• Infrastruktura
  • Planowany w trakcie polskiej prezydencji nacisk na wzmocnienie przesyłowej i magazynowej infrastruktury UE może bezpośrednio przełożyć się na mniejsze ryzyko przerw w dostawach surowców. Dzięki temu przedsiębiorcy będą w stanie zachować ciągłość produkcji.
• Ochrona przed atakami
  • Polska zwraca uwagę na aspekt bezpieczeństwa fizycznego i cybernetycznego. W dobie cyberataków na kluczowe elementy infrastruktury (np. sieci energetyczne) przedsiębiorcy muszą wziąć pod uwagę, że w razie eskalacji konfliktów geopolitcznych, to ciągłość i stabilność zasilania może stanąć pod znakiem zapytania.

• Krótkoterminowe konsekwencje
  • Częstsze sięganie po alternatywne źródła dostaw, choć w dłuższej perspektywie ma uniezależnić rynek europejski od rosyjskiego surowca, wiąże się z ryzykiem czasowego wzrostu cen (przede wszystkim jeśli na rynku światowym brakuje odpowiednich nadwyżek LNG czy ropy).
• Długofalowa korzyść
  • Wieloletnie kontrakty na dostawy amerykańskiego LNG lub coraz szersze wykorzystanie krajowych (unijnych) źródeł energii mogą doprowadzić do stabilizacji i w pewnym stopniu uniezależnić przedsiębiorstwa od wahań cen na rynku światowym.

Wsparcie przemysłu a „Clean Industrial Deal”

Zdaniem polskiej administracji, rosnące koszty energii są największym zagrożeniem dla konkurencyjności europejskiej gospodarki. W ramach swojej prezydencji Polska będzie więc promować „Clean Industrial Deal”, który ma wspierać przemysł w modernizacji i ograniczaniu emisji, przy jednoczesnym utrzymaniu miejsc pracy i zachowaniu rentowności zakładów.

• Mechanizmy finansowe
  • Kluczowe w tym kontekście będzie znalezienie adekwatnego źródła finansowania. Polska będzie zabiegać o to, by środki na inwestycje w transformację przemysłu nie zostały przesunięte z innych ważnych funduszy (np. z Funduszu Spójności).
• Konsensus w UE
  • Nie wszystkie państwa członkowskie są zgodne co do priorytetów, co może wydłużyć negocjacje. Z perspektywy przedsiębiorców najlepiej trzymać rękę na pulsie: pojawiające się mechanizmy wsparcia (np. ulgi podatkowe, dotacje na transformację energetyczną) mogą dać konkretne oszczędności, ale warunki ich przyznania mogą się szybko zmieniać.

Rewizja opodatkowania energetycznego i mechanizmy ograniczania cen

Temat wysokich cen energii i opodatkowania paliw wraca jak bumerang przy każdej kolejnej fali podwyżek na rynkach surowcowych. Niestety, postępy w pracach nad rewizją dyrektywy o opodatkowaniu energetycznym (wymagającą jednomyślności państw UE) są znikome.

• Limitowanie cen
  • Polska prezydencja może być okazją do zainicjowania debaty o ewentualnym powrocie do mechanizmów ograniczania skoków cen energii, na przykład poprzez limity hurtowe czy ingerencję w opłaty przesyłowe.
• Podatki i akcyza
  • Wyzwaniem pozostaje przekonanie państw UE do większej elastyczności w ustalaniu stawek VAT i akcyzy na energię. Dla przedsiębiorców ewentualne obniżki będą cennym zastrzykiem gotówki, choć takie rozwiązania z reguły mają charakter tymczasowy.

ETS, ETS2 i CBAM – co to oznacza dla Twojej firmy?

System EU ETS (handlu uprawnieniami do emisji) od dawna budzi emocje wśród firm o dużym śladzie węglowym. Dotąd przedsiębiorstwa przemysłowe otrzymywały część uprawnień za darmo, jednak Unia stopniowo ogranicza ich pulę, co wiąże się z rosnącymi kosztami.

• Opóźnienie ETS2
  • Polska (a także Czechy) może zaproponować opóźnienie startu systemu ETS2, który ma objąć budynki i transport. Choć dotyczy to głównie sektora transportowego, to nie można wykluczyć pośredniego wpływu na koszty logistyki przemysłowej.
• Mechanizm CBAM (opłaty graniczne za emisje CO2)
  • w założeniu ma chronić europejskie firmy przed konkurencją z krajów o niższych standardach ekologicznych. Dla przedsiębiorstw eksportujących swoje produkty z UE kluczowe będą ewentualne korekty w zasadach naliczania opłat i zwolnień – zwłaszcza jeżeli mowa o półproduktach czy komponentach.

Energia jądrowa – walka o równouprawnienie z OZE

Polska od dłuższego czasu podkreśla, że energetyka jądrowa powinna być traktowana na równi z odnawialnymi źródłami energii (OZE). Wspierają nas w tym m.in. Francja i Szwecja. Dlaczego ma to znaczenie dla przedsiębiorców?

• Stabilność dostaw
  • Elektrownie jądrowe dają stabilny poziom produkcji energii niezależnie od warunków pogodowych. Jeśli Unia szerzej uzna energetykę jądrową za „zieloną”, wówczas koszty związane z emisjami CO2 w tym obszarze będą minimalne.
• Potencjalnie niższe ceny
  • W długiej perspektywie energetyka jądrowa – choć kapitałochłonna przy budowie – może wpływać na obniżenie hurtowych cen energii, a więc i na koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa.

Nadchodzące wyzwania i dylematy

Polska prezydencja przypadnie na czas, gdy Unia będzie rozważać nowy cel klimatyczny: 90-procentową redukcję emisji CO2 do 2040 r. Choć nie ma go w oficjalnym programie prezydencji, pojawi się presja, by go uwzględnić. Z punktu widzenia przedsiębiorców to sygnał, że koszty związane z emisjami w dłuższej perspektywie będą rosnąć.

• Dyskusje o finansowaniu
  • Wspomniany już Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK) ma wesprzeć przemysł w zielonej transformacji. Będzie to jednak wymagało realokacji środków z innych obszarów unijnego budżetu – co budzi kontrowersje.
• Współpraca transatlantycka
  • Unia liczy na import amerykańskiego LNG. Przedsiębiorcy muszą jednak pamiętać, że ceny LNG mogą wahać się w zależności od popytu na rynkach azjatyckich. Współpraca ze Stanami Zjednoczonymi nie zawsze zagwarantuje niższe stawki.

Jak przedsiębiorcy mogą się przygotować?

Choć polityka energetyczna kształtuje się na poziomie rządów i Komisji Europejskiej, to przedsiębiorstwa mają pewne narzędzia, by zabezpieczyć się przed negatywnymi skutkami rosnących cen energii oraz niepewności regulacyjnej.