PICASSO na rynku energii: co oznacza dla polskich firm?

PICASSO (Platform for the International Coordination of Automated Frequency Restoration and Stable System Operation) to wspólna europejska platforma do wymiany energii bilansującej z rezerw aFRR (automatic Frequency Restoration Reserve) – czyli automatycznej rezerwy odbudowy częstotliwości.

Gdy w systemie pojawia się odchyłka od 50 Hz (np. nagły wzrost lub spadek obciążenia), operatorzy systemów przesyłowych (TSO) uruchamiają z wyprzedzeniem zakontraktowane zasoby, które automatycznie zwiększają albo zmniejszają moc, stabilizując pracę sieci. PICASSO umożliwia robienie tego ponad granicami, wybierając w danym momencie najtańsze dostępne oferty, z uwzględnieniem przepustowości połączeń. Podstawa prawna: Rozporządzenie 2017/2195 (Electricity Balancing Guideline, EB GL), art. 21. (żródło: ENTSOE)

Słownik pojęć

Zanim zaczniemy na poważnie, to wyajśnienie kilku pojęć, bo jest ich w tekście kilka, a bez nich trudno będzie wyjaśnić zjawisko (w tekście wracamy do skrótów):

• aFRR – automatyczna rezerwa odbudowy częstotliwości (regulacja wtórna).
• TSO – operator systemu przesyłowego (w PL: PSE).
• Energia bilansująca – to energia, którą operator (PSE) uruchamia i rozlicza w celu domknięcia bieżącego bilansu KSE, gdy rzeczywistość odbiega od planów.
• RB – Rynek Bilansujący, na którym rozlicza się niezbilansowania i aktywacje rezerw.
• BSP/Agregator – dostawca usług bilansujących / podmiot grupujący wiele zasobów i oferujący je operatorowi.

Po co powstało PICASSO

Wprowadzenie platformy PICASSO to element dużej zmiany w sposobie, w jaki kraje Unii Europejskiej utrzymują stabilność systemu elektroenergetycznego. Decyzja o jej utworzeniu wynikała z połączenia potrzeb technicznych, ekonomicznych i prawnych.

Bezpieczeństwo dostaw energii

System elektroenergetyczny musi przez całą dobę utrzymywać częstotliwość bliską 50 Hz. Jeśli ta wartość odbiega zbyt mocno, może dojść do poważnych zakłóceń – od awarii pojedynczych elektrowni po rozległe przerwy w dostawach. Do tej pory każdy kraj w dużej mierze zabezpieczał się sam: utrzymywał własne rezerwy mocy i sam decydował o ich aktywacji. Problem w tym, że w sytuacjach kryzysowych czas reakcji i dostępność mocy były ograniczone zasobami krajowymi.
PICASSO rozwiązuje to, tworząc wspólną europejską „bazę” rezerw aFRR, z której operatorzy mogą korzystać automatycznie i w czasie rzeczywistym. Jeśli np. w Polsce nagle zabraknie mocy, system może uruchomić rezerwę z Niemiec, Czech czy innego kraju, o ile jest to technicznie możliwe i ekonomicznie uzasadnione. Efekt: większa odporność sieci i szybszy powrót do stabilnej częstotliwości po zaburzeniach.

Niższe koszty bilansowania

Utrzymywanie rezerw kosztuje. W starym modelu, gdy operator musiał polegać wyłącznie na swoich zasobach, aktywował je nawet wtedy, gdy były droższe niż dostępne w sąsiednim kraju.
PICASSO wprowadza wspólną listę ofert (common merit order), w której wszystkie dostępne zasoby aFRR w krajach uczestniczących są uporządkowane według ceny. Algorytm wybiera te najtańsze, które spełniają wymogi techniczne i mogą zostać dostarczone przez dostępne linie transgraniczne.
W praktyce oznacza to, że w wielu przypadkach zamiast uruchamiać drogie źródło w kraju, można aktywować tańsze w innym państwie. W dłuższej perspektywie powinno to obniżać średni koszt bilansowania w całej Europie, a więc także w Polsce.

Ujednolicenie zasad w Unii Europejskiej

Podstawą prawną PICASSO jest Rozporządzenie Komisji (UE) 2017/2195, znane jako Electricity Balancing Guideline (EB GL). To unijny akt prawny, który nakazuje operatorom systemów przesyłowych stworzenie i wdrożenie wspólnych europejskich platform do wymiany energii bilansującej.
EB GL rozróżnia różne typy rezerw:

• aFRR – automatyczna regulacja wtórna (PICASSO),
• mFRR – manualna regulacja wtórna (platforma MARI),
• RR – rezerwa zastępcza (platforma TERRE).

Celem jest, aby w każdym z tych segmentów państwa UE działały według jednolitego standardu technicznego i rynkowego. Dzięki temu integracja rynków bilansujących staje się możliwa, a różnice między krajami – które dotąd często były przeszkodą – stopniowo zanikają.

Co konkretnie zmieniło się w Polsce

PSE dołączyły operacyjnie do PICASSO 11 lipca 2025 r. Od tego dnia możliwa jest transgraniczna aktywacja aFRR między Polską a innymi krajami biorącymi udział w platformie – w obie strony (Polska może korzystać z zagranicznych zasobów i oferować własne). To przełom: wcześniej aFRR aktywowaliśmy wyłącznie z zasobów krajowych. (źródło: PSE)

Ta zmiana zgrywa się z wcześniejszym etapem reformy polskiego rynku bilansującego: od 14 czerwca 2024 r. rozliczamy niezbilansowanie w interwałach 15-minutowych (zamiast godzinowych), co upodabnia Polskę do standardu UE i podnosi precyzję sygnałów cenowych oraz wymogów prognozowania.

W praktyce oznacza to:

• Wspólny mechanizm aktywacji – algorytm wybiera tańsze oferty i uruchamia je tam, gdzie to najkorzystniejsze, z uwzględnieniem ograniczeń sieciowych.
• Nowe otwarcie dla zasobów z Polski – magazyny energii (BESS), DSR, kogeneracja i elektrownie, po prekwalifikacji, mogą świadczyć aFRR „na Europę” (najczęściej przez agregatora/BSP).

Wpływ na konkurencyjność rynku

Więcej konkurencji po stronie usług bilansujących. Dostawcy z Polski rywalizują z europejskimi, ale też zyskują większy rynek zbytu. Mechanizm „wspólnej listy ofert” działa jak aukcja: wygrywa ten, kto dostarczy usługę taniej i zgodnie z parametrami technicznymi. Dla systemu to większa efektywność – dla uczestników czytelne bodźce inwestycyjne w elastyczność i szybką regulację (magazyny, sterowalne źródła, zaawansowane DSR).

Lepsza integracja z UE poprawia też odporność systemu – w sytuacjach napiętych (awarie, zła pogoda, niestabilna generacja) można podeprzeć się zasobami z zagranicy. Z perspektywy kosztów społecznych to powinno obniżać średni koszt utrzymania stabilności – taki był cel ENTSO-E i regulatorów, kiedy uruchamiano pierwsze wymiany na PICASSO (źródło: ENTSOE.eu)

Wpływ na ceny energii w Polsce (hurt, RB i… gaz)

Ceny energii towarowej (SPOT/terminowe):

wpływ pośredni i ograniczony. PICASSO działa przede wszystkim w obszarze bilansowania w czasie rzeczywistym. Notowania na TGE i rynkach terminowych nadal kształtują makroczynniki: paliwa, CO₂, dostępność mocy i pogoda. Jeśli PICASSO obniża średnie koszty bilansowania, część sprzedawców może z czasem uwzględniać to w ofertach (niższy komponent kosztu RB), ale to raczej efekt stopniowy niż natychmiastowa zmiana cen spot (źródło: entsoe.eu)

Rynek Bilansujący / ceny niezbilansowania:

po reformie 15-min i integracji z platformami UE zyskujemy bardziej rynkowy sygnał, ale też większą krótkookresową zmienność. W niektórych oknach mogą pojawiać się ekstrema (dodatnie/ujemne), jeśli w danej chwili brakuje podaży w konkretnym kierunku albo ograniczona jest przepustowość transgraniczna. To jednak element bodźca do lepszych prognoz i rozwoju elastyczności (źródło: REGELLEISTUNG)

Rynek gazu:

bezpośredniego wpływu brak – PICASSO dotyczy wyłącznie energii elektrycznej (bilansowanie). Pośrednio, w bardzo długim horyzoncie, tańsze bilansowanie mogłoby wpływać na opłacalność niektórych technologii wytwórczych (np. jednostek gazowych), ale to drugorzędne wobec cen paliw i CO₂.

Co to oznacza dla przedsiębiorców kupujących energię

1) Masz elastyczność? (magazyn energii, DSR, kogeneracja, sterowalne procesy)

To szansa na nowy strumień przychodu z usług bilansujących. Ścieżka zwykle wygląda tak: prekwalifikacja w PSE → współpraca z agregatorem (BSP) → udział w rynku aFRR. Wymagana jest telemetria i spełnienie parametrów jakości (szybkość reakcji, powtarzalność). Przy dobrze dobranym profilu procesów produkcyjnych może to obniżyć całkowity koszt energii w firmie (część kosztów „zwraca” rynek usług systemowych).

2) Nie masz elastyczności?

PICASSO działa „w tle”, ale może wpływać na oferty sprzedawców poprzez zmiany kosztów bilansowania. Dla firm z trudnym do prognozowania profilem (duże wahania 15-min) doba po dobie może oznaczać wyższą premię za ryzyko niezbilansowania w kontraktach. Dlatego warto:

• doprecyzować w umowie jak rozliczane są niezbilansowania i jaki jest algorytm przenoszenia kosztów RB na klienta,
• popracować nad prognozą 15-min (proste działania operacyjne często znacząco ograniczają karuzele kosztów),
• rozważyć małe źródła elastyczności (sterowanie peakami, niewielkie magazyny, DSR w oknach najmniej bolesnych dla procesu).

3) Nowe role i partnerstwa

Rynek po reformie RB i wejściu do PICASSO stał się bardziej specjalistyczny. Nie każdy sprzedawca (BRP) ma te same kompetencje w hedgingu RB i pracy z elastycznością. Dla przedsiębiorcy przekłada się to na wybór partnera: nie tylko „cena MWh”, ale też polityka bilansowania, prognozowania i zarządzania ryzykiem (źródło: URE).

Co realnie zyskujemy jako kraj

Stabilniejszy system energetyczny

Dołączenie Polski do PICASSO oznacza, że Krajowy System Elektroenergetyczny (KSE) nie jest już zamkniętą „wyspą” w kontekście automatycznej regulacji wtórnej (aFRR). Teraz PSE mogą w czasie rzeczywistym korzystać z rezerw dostępnych w innych krajach UE i oferować własne zasoby na ich potrzeby.
W sytuacjach nagłych – awaria dużej elektrowni, skok zapotrzebowania, spadek produkcji OZE – system może szybciej i skuteczniej wrócić do stabilnej częstotliwości 50 Hz. To zmniejsza ryzyko tzw. blackoutu i ogranicza skalę zakłóceń. W praktyce oznacza to większą odporność KSE na wstrząsy i lepszą jakość dostaw energii w skali całej gospodarki.

Konkurencyjność polskich usług bilansujących

Dzięki PICASSO polskie jednostki zdolne do świadczenia aFRR (np. magazyny energii, elektrownie gazowe, instalacje DSR, elektrownie wodne) mogą sprzedawać swoją usługę bilansowania na rynek europejski – nie tylko krajowy. Otwiera to dostęp do większej puli zleceń i nowych przychodów.

Z drugiej strony, Polska może kupować regulację od dostawców zagranicznych, jeśli jest to tańsze niż uruchamianie krajowych rezerw. To wymusza konkurencję – dostawcy w Polsce muszą utrzymywać konkurencyjne ceny, aby wygrywać w „wspólnej liście ofert” (common merit order).
Efekt dla systemu i odbiorców: niższy średni koszt bilansowania oraz bardziej efektywne wykorzystanie zasobów w całej UE.

Zgodność z prawem UE i standardem 15-min

Rozporządzenie EB GL (2017/2195) wymaga od wszystkich krajów UE wdrożenia wspólnych platform bilansujących oraz przejścia na 15-minutowy okres rozliczeniowy (ISP). Polska wdrożyła ten standard 14 czerwca 2024 r., co było warunkiem pełnej integracji z PICASSO.
Zgodność z tymi zasadami ułatwia handel transgraniczny energią i wymianę rezerw – bo wszyscy uczestnicy działają według tych samych reguł technicznych i czasowych. To także krok w stronę głębszej integracji europejskich rynków energii, co w długim horyzoncie sprzyja obniżaniu kosztów i zwiększaniu bezpieczeństwa dostaw.

Najważniejsze wnioski dla menedżera

PICASSO to nie „nowa taryfa”, tylko „nowy silnik stabilizacji” systemu. Jego bezpośredni wpływ na Twoją cenę energii jest pośredni – ale polityka bilansowania Twojego sprzedawcy i profil 15-min Twojej firmy już wpływają na koszty.

Jeśli masz lub planujesz magazyn/DSR/CHP, sprawdź opłacalność wejścia w aFRR (samodzielnie lub przez agregatora). To dziś realny strumień przychodu redukujący TCO energii.

W ofertach na 2026 dopytuj o mechanikę: prognozowanie, limity ekspozycji, zasady przenoszenia kosztów niezbilansowania i ewentualne korekty po wejściu PICASSO.

FAQ

Już teraz
zapoznaj się z naszą Księgą Kompetencji i sprawdź w czym możemy Ci pomóc i w jakich obszarach możemy współpracować:
Kliknij link -> Księga Kompetencji